alprazolam
De werkzame stof alprazolam is een kalmeringsmiddel.
Verkrijgbaar als:
- Xanax® gewone tabletten 0,25/0,50mg, tabletten met vertraagde afgifte 1mg/2mg ('Retard').
- merkloze Alprazolam Tabletten 0,25/0,50mg.
Alleen op recept.
Ervaring
Alprazolam is sinds 1990 in Nederland op de markt. Het behoort tot een grote groep soortgelijke stoffen (de zgn benzodiazepinen) die al jaren op grote schaal toepassing vinden en waarmee bijzonder veel ervaring is opgedaan, ook wereldwijd. Benzodiazepinen behoren al jaren tot de meest gebruikte geneesmiddelen in ons land, met zo'n 10 miljoen voorschriften per jaar. Dit, ondanks het feit dat benzodiazepinen verslavend kunnen zijn en liefst terughoudend gebruikt moeten worden. Alle stoffen uit deze groep hebben ongeveer dezelfde werking en bijwerkingen; ze verschillen voornamelijk in werkingssnelheid en -duur. De zeer snel en kort werkende stoffen zijn vooral geschikt als slaapmiddel, de stoffen met een meer geleidelijke werking vinden vooral toepassing als kalmeringsmiddel. Alprazolam werkt mild en middelmatig lang, en valt onder de kalmeringsmiddelen.
Wat doet dit middel en hoe merk ik dat?
Alprazolam remt bepaalde prikkels af in de hersenen en werkt kalmerend. Gevoelens van angst, spanning, rusteloosheid en bezorgdheid nemen af. Ook eventuele lichamelijke klachten die het gevolg zijn van de angst en spanning (beven, klamme handen, transpireren, hartkloppingen, gespannen spieren) worden minder.
Als ik pas met dit middel begin, waar moet ik dan op letten?
* Houd er rekening mee dat dit middel bij- en nawerkingen heeft die uw dagelijks leven kunnen beïnvloeden (de eerste 5 dagen in versterkte mate): slaperigheid ('hang-over'), kater-gevoel, afvlakking van het gevoel, afname van reactie-snelheid en prestatie-vermogen (bv examens, sport), verwardheid, vermoeidheid, hoofdpijn, dubbelzien, duizeligheid en spierzwakte (mn ouderen: onzeker lopen, vallen).
* Uw reactie- en concentratie-vermogen nemen af. Wees dus voorzichtig met alle activiteiten die extra aandacht vergen, zoals deelname aan het verkeer, het bedienen van machines ed. De eerste 2-4 weken dat u dit middel gebruikt zijn de risico's het grootst, daarna treedt een zekere gewenning op; laat dit echter geen reden zijn minder voorzichtig te worden.
* Ieder persoon reageert anders op benzodiazepinen. Merkt u te weinig effect van dit middel, ga dan niet zelf de dosering verhogen, maar overleg met uw arts. Wellicht kunt u een ander middel proberen.
* Zorg dat het gebruik geen automatisme wordt (bv via herhaalrecepten); het ontwennen van een benzodiazepine-'verslaving' kan lang duren en moeizaam verlopen.
Moet ik oppassen met andere geneesmiddelen, of met bepaalde voedingsmiddelen?
* Verschillende andere geneesmiddelen (oa Tagamet®= cimetidine, anticonceptie-pil, antidepressiva, anti-epileptica, antibiotica, kalmerende middelen) kunnen de werking (en bijwerkingen) van alprazolam versterken of verlengen. Gebruikt u andere geneesmiddelen, vraag dan uw apotheker of er ongewenste wisselwerking kan optreden, en hoe u dergelijke problemen zoveel mogelijk kunt voorkomen.
* Wees matig met grapefruit(sap) zolang u dit middel slikt; er zitten stoffen in die de afbraak van de werkzame stof (in de lever) vertragen; het kan zijn dat hierdoor het versuffende effect langer aanhoudt. NB Andere vruchten(sappen) kunt u gerust nemen.
* Drink geen alcohol; combinatie met alcohol kan extra versuffend werken en gevaarlijke situaties opleveren.
Hoe moet ik dit middel precies gebruiken?
Houdt u zich aan de door uw arts aangegeven dosering! De gebruikelijke dosering is: Gewone tabletten: 0,25-0,5mg 3x per dag, max 3mg per dag; Retardtabletten: 1mg per dag (verdeeld over 1-2 doses), max 3mg per dag. Bij ouderen en mensen met een lever- of nierziekte liggen de doseringen lager.
Hoe lang duurt het voordat dit middel werkt?
Gewone tabletten werken na ½-1 uur, gedurende 8-10 uur (bij ouderen veel langer). Retardtabletten beginnen wat later te werken en werken langer; de werkzame stof komt geleidelijk, gedurende een aantal uren, uit de tablet vrij.
Op welk tijdstip van de dag moet ik dit middel innemen?
Vóór, ná of tijdens het eten?
U kunt de tabletten voor, bij of na het eten innemen, met een glas water. Voedsel heeft nauwelijks invloed op de opname in het lichaam. Verdeel de inname-tijdstippen zo goed mogelijk over de dag.
Wat zijn de bijwerkingen?
Naast de eerder genoemde bij- en nawerkingen (vooral slaperigheid overdag komt zeer vaak voor!), kunt u last krijgen van verstopping, misselijkheid, braken en diarree, problemen met slikken, overgevoeligheid (huidreacties), minder zin in vrijen. Eetlust en gewicht kunnen toenemen. Kortdurend geheugenverlies is mogelijk (vooral de eerste 6-8 uur na inname). Voorts kan een niet eerder opgemerkte depressie aan het licht komen. Vooral bij kinderen en ouderen kunnen zich tegenstrijdige reacties voordoen, zoals opwinding en woede-aanvallen.
Als ik dit middel langdurig gebruik, waar moet ik dan rekening mee houden?
Al na een paar weken van gebruik kan afhankelijkheid ontstaan. Bij plotseling staken of te snel afbouwen kunnen dan onthoudings-verschijnselen optreden (zie hierna), en kunnen de oorspronkelijke klachten terugkeren, zelfs in versterkte mate.
Wanneer moet ik de arts waarschuwen, en wanneer de apotheker?
Vermoedt u een overdosering (ernstige sufheid tot coma, ademhalings-depressie, verlaagde bloeddruk), waarschuw dan direct een arts.
Ondervindt u ernstige hinder van de bijwerkingen of krijgt u allergische reacties (rode vlekjes, koorts of een pijnlijke tong), raadpleeg dan uw arts. Blijkt u inderdaad overgevoelig te zijn voor dit middel, dan bestaat de kans dat u voor meer middelen uit deze groep overgevoelig bent. Meld dit ook aan uw apotheker. De apotheek neemt het op in de computer en zorgt dat u dit (of een verwant) middel niet meer krijgt.
Krijgt u andere verschijnselen die u in verband brengt met dit middel, raadpleeg dan uw apotheker.
Wat te doen als ik een dosis ben vergeten?
De vergeten dosis kunt u alsnog innemen, tot een paar uur na het eigenlijke inname-tijdstip. Ontdekt u het veel later, sla dan de vergeten dosis over en hervat uw normale schema. Neem nooit een dubbele dosis om iets in te halen.
Hoe lang moet ik dit middel blijven gebruiken?
Vanwege de kans op afhankelijkheid zult u dit middel meestal voor een korte periode krijgen, van 1 week tot maximaal 2 maanden. Bij hoge uitzondering kan de arts het voor een langere periode voorschrijven.
Kan ik zomaar met dit middel stoppen?
Bij plotseling stoppen kunnen onthoudings-verschijnselen optreden: hoofdpijn, spierpijn, transpireren, extreme angst en spanning, slaapproblemen, rusteloosheid, verwardheid en geïrriteerdheid. In ernstige gevallen: waanvoorstellingen, veranderde waarneming van de werkelijkheid, overgevoeligheid voor licht, geluid en aanraking, doof gevoel en tintelingen in de ledematen, hevige stuiptrekkingen (epileptische verschijnselen).
Het is vooraf niet goed te voorspellen of (en in welke mate) u 'verslaafd' bent geraakt en onthoudings-verschijnselen gaat krijgen. De reactie op het stoppen hangt sterk af van de gebruiksduur en de gebruikte dosering, en verschilt bovendien van persoon tot persoon. In het algemeen geldt: hoe langer de gebruiksduur en/of hoe hoger de dosering, des te moeilijker het is om te stoppen.
Heeft u dit middel slechts kort gebruikt (ca 2 maanden), dan is in één keer stoppen waarschijnlijk geen probleem; dat is een kwestie van uitproberen. Krijgt u dan last, dan zult u alsnog héél geleidelijk (in de loop van enkele weken!) moeten afbouwen. Na gebruik langer dan 2 maanden is afbouwen vrijwel altijd noodzakelijk. Vraag uw arts of apotheker om begeleiding en een afbouwschema. Als u tijdens het afbouwen toch onthoudings-verschijnselen krijgt, moet de dosering nóg geleidelijker worden verlaagd; evt krijgt u ter overbrugging een ander (kortwerkend) benzodiazepine.
NB Ook wanneer u met dit middel stopt om over te stappen op een korter werkend benzodiazepine, kunt u onthoudings-verschijnselen krijgen. Ook dan moet u geleidelijk afbouwen, terwijl u al met het nieuwe middel bent begonnen.
Kan ik dit middel gebruiken als ik zwanger ben, of binnenkort wil worden?
En als ik borstvoeding geef?
Gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding is sterk af te raden! Zwangerschap: benzodiazepine-gebruik in de eerste 3 maanden is in verband gebracht met een verhoogde kans op aangeboren afwijkingen (verhemeltespleet). Bij gebruik in de laatste 3 maanden kan uw kind afhankelijk raken en na de geboorte ernstige onthoudings-verschijnselen krijgen (ademhalings-depressie, spierzwakte en stuipen, voedingsproblemen). Borstvoeding: alprazolam komt in de moedermelk terecht en kan zorgen dat uw baby suf wordt, moeilijk drinkt en ademhalings-problemen krijgt.
Gebruikt u dit middel al langer en bent u zwanger (geworden), of wilt u zwanger worden, overleg dan meteen met uw arts of apotheker over afbouwen. Is het gebruik van een benzodiazepine absoluut noodzakelijk, dan gaat de voorkeur uit naar een korte behandeling met een korter werkend middel (bv oxazepam in lage dosering, uiterlijk ca 2 weken voor de geboorte te stoppen ivm mogelijke nawerkingen bij uw baby).
Is dit middel verslavend?
Ja, na enkele weken van gebruik (of eerder, als u een betrekkelijk hoge dosering heeft gehad) kunt u lichamelijk en/of geestelijk verslaafd zijn geraakt.
Wat kan ik zelf doen om de klachten te verminderen?
Dit middel zal de oorzaak van uw klachten niet wegnemen, maar kan tijdelijk helpen om een moeilijke periode door te komen. Enkele aanvullende tips: zorg voor afleiding en lichamelijke beweging, vermijd emotionele situaties en stress. Ontspannings-oefeningen kunnen helpen, evenals praten. Vraag evt uw arts waar u professionele hulp kunt krijgen, of hoe u in contact kunt komen met lotgenoten.
(je bedoelt 3mg ongetwijfeld)
